'Het is bullshit dat Buma zomaar kan zeggen dat ze er niks mee doen'

Sybrand Buma legde onlangs een bom onder het referendum over de 'sleepwet'. "Ik dacht dat de rust was teruggekeerd, maar toen besloot Buma zijn mond open te doen."

Wiskundestudent Tijn de Vos (20) volgt momenteel weinig lessen, maar is desondanks vaak op de Universiteit van Amsterdam te vinden. Marlou Gijzen (23), bezig met een Master of Logic aan dezelfde universiteit, heeft over een uur weer les. Het is niet de eerste keer dat ze tussen de colleges tijd vrijmaakt voor een interview, en vermoedelijk ook niet de laatste keer. "Ik dacht dat de rust was teruggekeerd, maar toen besloot Buma zijn mond open te doen."

Tijn en Marlou zijn twee van de vijf initiatiefnemers van het raadgevend referendum over de zogenoemde sleepwet: de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv). Ze verzamelden circa 384.000 geldige handtekeningen, ruimschoots voldoende om de barrière van 300.000 te doorbreken. Hoewel de grootste horde is genomen, blijven de mediaverzoeken en de uitnodigingen voor evenementen binnenstromen. "Ik wil dit jaar wel gewoon m'n master halen, dus ik moet het wel zien te combineren. Tot nu toe is het heel druk geweest en had ik moeite om met die stress om te gaan. Misschien moet ik maar een psycholoog inschakelen", lacht Marlou. "Maar ik denk dat het nu wel minder wordt. Als ik een keer per week een praatje moet houden, dan is dat prima."

Campagne
De afgelopen maanden voerden de studenten op straat en online campagne tegen de wet, die door beide Kamers is aangenomen en naar verwachting vanaf 1 mei in werking treedt. Het grootste kritiekpunt is het zogenaamde 'sleepnet': de mogelijkheid die de AIVD en de MIVD krijgen om ook de glasvezelkabels van onverdachte burgers af te tappen, omdat zij bijvoorbeeld in dezelfde wijk wonen als een verdacht persoon. Het gaat dan om telefoonverkeer, e-mails en communicatie via sociale media. De afluisterbevoegdheden mogen alleen worden ingezet met toestemming van de minister, al komt er ook een onafhankelijke commissie die de toestemming van de minister aan een bindende toetsing onderwerpt. Alle geautomatiseerde apparaten mogen gehackt worden: van smartphones en laptops tot koelkasten en auto's. De bewaarduur van de gegevens, drie jaar, is ook een heikel punt, evenals de mogelijkheid tot delen met buitenlandse inlichtingendiensten en de impact op het medisch beroepsgeheim. Voor communicatie tussen artsen en patiënten wordt geen uitzondering gemaakt in de wet.

 

 

 

Het referendum vindt vermoedelijk plaats op 21 maart, gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen. Welke rol de initiatiefnemers de komende maanden gaan innemen, is intern nog onderwerp van gesprek. Maar nu het woord aan miljoenen kiezers is, lijken de vijf studenten een stap terug te moeten doen. "We willen enigszins betrokken blijven bij de campagne. Het zou raar zijn als we nu ineens verdwijnen", zegt Marlou. "Al is het alleen maar om de opkomst te verhogen en mensen bewust te maken van het referendum", voegt Tijn toe. Als initiatiefnemers blijven ze een 'logische gesprekspartner', geeft hij aan. "Maar dat betekent niet dat wij de enige hoeven zijn. We zullen weleens een opiniestuk schrijven, maar we gaan ze niet allemaal schrijven."

Doordat het aantal geluiden in het debat stijgt, kan ook de polarisatie toenemen. Het is een van de argumenten tegen referenda: met een ja/nee-vraag worden de extremen benadrukt en kan de nuance verdwijnen. "Angstbeelden hebben we gezien bij het Brexit-referendum en het Oekraïne-referendum", erkent Marlou. Ook het debat over de Wiv blijft wat dat betreft niet buiten schot. "Soms lijken de uitersten het meest naar voren te komen. Dan hoor je: 'Oh nee, vanaf nu wordt iedereen constant afgeluisterd. De privacy is dood'. Of: 'Als we deze wet niet hebben, dan worden we aangevallen door terroristen'. Een ja/nee-vraag is lastig, want mensen hebben op verschillende punten kritiek. Maar er ontstaat wel een maatschappelijke discussie."

Buma
De Wiv is bovendien een referendabel onderwerp, vinden Marlou en Tijn, omdat het iedereen in Nederland aangaat. Het is geen 'ver-van-mijn-bed-show-populariteitsreferendum zoals dat over Oekraïne', zegt Tijn. Marlou: "Wij denken dat we het best nog een keer kunnen proberen. Iemand zei onlangs dat we moeten leren hoe we met referenda omgaan. Dat vond ik wel een mooie. Ik zou het zeker niet voor elk onderwerp inzetten, maar dit is een onderwerp waarop veel kritiek was, dat invloed heeft op iedereen in Nederland en waarbij de burgers een andere mening hebben dan de machthebbers. In die zin is het een mooie wet voor een referendum."

Een perfect middel is het niet, geven ze toe. "Het was ideaal als het referendum er was voordat de wet was aangenomen. Het werd een noodgreep nadat de wet door de Eerste Kamer kwam. Als volk hebben we toen met 400.000 mensen gezegd: 'Dit kan zo niet'. Dat was dus een noodgreep", legt Tijn uit. "Het is niet eens zo dat wij gelijk willen krijgen, maar we willen gewoon een discussie. Desnoods overtuig je ons. Liever dat, dan de wet achter onze rug om doorvoeren." Hij richt de oproep specifiek tot fractievoorzitter Sybrand Buma van het CDA, die twee weken geleden een bom onder het referendum legde. Volgens Buma gaat het kabinet de uitslag negeren: hij beschouwt het raadgevend referendum niet als een 'echt referendum'. Na het Oekraïne-referendum vond hij nog dat de uitslag níét genegeerd mocht worden.

 

 

 

"Het is gewoon een politieke actie. Straks komt de uitslag en misschien doet hij er dan stiekem wel iets mee", blikt Tijn alvast vooruit. "Hij probeert nu mensen te ontmoedigen om te gaan stemmen en hij probeert de discussie uit de weg te gaan. Het is een zwaktebod. Als hij de discussie wel wil aangaan, dan zou hij wel met ons aan tafel gaan zitten. Kom maar op. Als jij ons ervan kunt overtuigen dat dit een goede wet is, dan stoppen wij met onze campagne. Beloofd." Marlou vreest voor de invloed van de uitspraken op potentiële kiezers. "Het kan dat er nu veel mensen tegen gaan stemmen, omdat ze boos zijn op deze uitspraak van Buma en de regering een steek willen geven."

Dat lijkt op het eerste gezicht geen slecht scenario voor de initiatiefnemers, maar dat kan het wel worden. "Dan kan de regering later weer zeggen: 'Ja, het referendum ging niet over de wet zelf, precies zoals bij Oekraïne, dus het is weer een onzinreferendum'. Maar dat hebben ze dan zelf aangewakkerd", benadrukt Marlou. "Ik vind het heel vervelend. Het is misschien niet het doel geweest, maar het is wel iets waar je over na moet denken. Dit kunnen de consequenties zijn. Daarom vinden we de uitspraak onprofessioneel." Tijn vult aan: "Ik denk dat hij het alleen maar zegt om de gevolgen van de uitspraak. Hij is bovendien niet eens degene die er iets over te zeggen heeft. Hij zit niet eens in het kabinet. Het is bullshit dat hij kan zeggen: 'Wij gaan er niets mee doen'. Het CDA is niet de hele regering."

Democratie
De uitspraak roept volgens Tijn vragen op over de parlementaire democratie. Buma gaat ervan uit dat zijn achterban hem steunt, maar weet niet hoe die achterban in maart gaat stemmen. "Als straks honderd procent tegen de wet stemt, dan is zijn achterban dus ook tegen. Dat kan gewoon gebeuren. Het kan dat zijn hele achterban het oneens is met de wet, waarna hij op basis van de rechten die hij kreeg ván die achterban, zegt dat die achterban de wet wil doorvoeren." Anderzijds voerde het CDA wel campagne voor meer bevoegdheden voor de inlichtingendiensten. De discussie die nu volgt, kan echter meningen doen veranderen, stipt Tijn aan. "Dan vertegenwoordigt hij dus niet meer de mensen die hij zegt te vertegenwoordigen."

"Op z'n hoogst spreekt hij namens het CDA, maar als zelfs dat niet het geval is, dan hoor ik dat graag van zijn Kamerleden", aldus Tijn. Marlou neemt Kamerlid Pieter Omtzigt als voorbeeld: hij is een 'behoorlijk grotere fan' van privacy dan menig CDA-collega in de Tweede Kamer. "Maar hij heeft wel verstandig z'n mond gehouden hierover. Ik zou wel graag met 'm willen praten. Dat lijkt me heel leuk." Tijn: "Dit is geen links of rechts onderwerp, het kan zelfs een partij-overstijgend onderwerp zijn. Binnen een partij hoeft niet iedereen het met elkaar eens te zijn. Door dit referendum kunnen partijen intern nog eens over de wet praten."

Het kwalijke aan de uitspraak, vinden de initiatiefnemers, is dat Buma op persoonlijke titel sprak. Pas later bleken coalitiepartners VVD, D66 en de ChristenUnie ook van mening dat de nieuwe Wiv er moet komen. Er blijft ruimte voor aanpassing, liet bijvoorbeeld de ChristenUnie doorschemeren, en dat is ook de inzet van de initiatiefnemers. De ontwikkeling raakt aan een kernvraag: hoeveel zin hebben raadgevende referenda als het advies opzijgeschoven kan worden? "Het kan zijn dat je als politicus vindt dat we geen referenda nodig hebben. Dan mag je die wet gaan aanpassen en dat mogen ze lekker doen", zegt Tijn. "Dan komt daar een discussie over. Maar dat staat helemaal los van dit referendum. Die dingen kun je niet samentrekken."

"Je kunt niet zeggen: 'Binnenkort gaan we iets afschaffen, dus we doen nu alsof het er niet is'", concludeert hij. Marlou noemt het vooral voorbarig. "Na het Oekraïne-referendum kun je nagaan wat er allemaal gaande was. Bijvoorbeeld dat mensen tactisch niet stemden, en anderen wel, waardoor het misschien een puinhoop werd. Dan kun je zeggen: 'Om die redenen doen we er niets mee'. Maar nu zeg je het bij voorbaat al. Dat is toch heel raar? Hoe kan je dat bij voorbaat al zeggen? Je weet helemaal niet hoe het gaat lopen. Er moet een reden zijn om het naast je neer te leggen, niet simpelweg omdat je het referendum stom vindt. Zo'n uitspraak kan de uitslag beïnvloeden. Zo wordt het referendum verpest."

Door Dominic Mostert


Foto: Annelene Schulze 

 

Contact

Uw naam
Geen naam

Uw Email
Geen (geldige) email

Bericht
Geen bericht.


Invalid Input

Opening hours

Openings hours
 
Leiden: Elke dag van 11:00 - 17:00
 
The Hague: 
Maandag 12.00-17.00
Dinsdag Closed
Woensdag 12.00-17.00
Donderdag 10.00-17.00
Vrijdag 12.00-16.00
Weekend Closed