Het pragmatisme in de journalistiek: ‘Ik kan je maar één keer naaien’

Een interview met politiek verslaggever Edwin van der Aa

"Een Wieckse Witte 0,0% graag". Al snel leer ik dat dit alcoholvrije biertje het standaard drankje is van Edwin van der Aa (41) op de borrel in Nieuwspoort, waar hij werkt aan zijn goede relatie met politici en andere journalisten. "Je staat daar te borrelen zodat de volgende keer dat die politicus je ziet, hij zegt: ‘Oja, was gezellig de vorige keer. Ik hoorde nog iets leuks.’ Zo! Nieuwtje! Dat!" Van der Aa is al sinds 2000 journalist; eerst als financieel journalist voor Business Nieuws Radio (de voorloper van BNR Nieuwsradio) en De Telegraaf, later als politiek verslaggever voor De Telegraaf en nu ruim zes jaar voor het Algemeen Dagblad (AD) en het Parool.

Door Nikki Gommers, 11 december 2017

U bent toen u negentien was naar de School van Journalistiek in Utrecht gegaan. Waarom wilde u journalist worden?

"Ik wilde al vanaf mijn zestiende journalist worden. Ik was de hoofdredacteur van de schoolkrant en ik las destijds al uitgebreid de Volkskrant. Na mijn middelbare school werd ik bij de tweede keer ingeloot voor de School van Journalistiek. Dat is trouwens wel een leuk verhaal. Ik werd ingeloot in Tilburg, maar ik ben toen zelf naar Utrecht gegaan. Iemand had tegen mij gezegd: je moet gewoon de eerste dag naar Utrecht gaan en je daar inschrijven. Als je negentien bent, dan denk je: dat is eigenlijk best een goed idee. En doe je dat. Terwijl ik nu zou denken: wat?! Dus ik ging naar Utrecht op de eerste dag, wat natuurlijk kansloos was. Maar ik had geluk – en dat is ook wel een beetje hoe het in je leven kan lopen – dat er op dat moment iemand bij de balie stond die graag naar Tilburg wilde en voor Utrecht was ingeloot. Dus toen is er één belletje gepleegd en ging ik de volgende dag naar Utrecht en hij naar Tilburg."

Wauw, interessant verhaal.

"Ja, je moet bedenken, ik vertel het met een glimlach, maar je leven zou compleet anders gelopen kunnen zijn."

Zijn er bepaalde journalistieke doelen of kernwaarden die u daar heeft meegekregen en waar u sindsdien naar streeft?

"Ik ben heel erg een pragmaticus. Ik vind gewoon dat je de waarheid moet opschrijven. En dat klinkt heel stom, maar er zijn genoeg voorbeelden van mensen de afgelopen jaren die dat niet hebben gedaan. Ik ga altijd een aantal dingen af om te kijken of een stuk geschikt is voor publicatie. 1) Is het waar wat er staat en is het stuk echt? 2) Is het relevant en heb ik er wat aan? 3) Wat is de reden dat dit bij mij belandt en laat ik me daarvoor gebruiken?"

Gebruiken door wie?

"Politici, of persvoorlichters, of lobbyisten. Maar als je op al die vragen ja kunt beantwoorden, dan moet je het gewoon plaatsen." 

U zegt dat u veel waarde hecht aan de waarheid. Maar hoe bepaalt u wat de waarheid is?

"De meest gestelde vraag aan journalisten is: bestaat objectiviteit? Nee, want het probleem is dat je keuzes maakt als je nieuws maakt. Nieuws maken is selecteren. En op het moment dat jij selecties maakt, is het al niet meer objectief. Je moet gewoon je journalistieke principes volgen. Ik had op een bepaald moment één van mijn grootste primeurs – dat was toen ik bij De Telegraaf werkte. De staatssecretaris in kabinet Rutte I had besloten om 90% van de Persoonsgebonden Budgetten af te schaffen. Daar was ik achter gekomen en dat bracht ik die maandagochtend. Dinsdagavond stond ik in Nieuwspoort en toen zei een journalist tegen mij: ‘Ik wist dat ook. Ik had het al op papier staan maar ik kon niet geloven dat het waar zou zijn. Dus toen heb ik het niet gepubliceerd’. Hij had dus een stuk op papier staan met zinnen die letterlijk in mijn stuk stonden. Maar hij had er gewoon te veel over nagedacht."

Waren uw selecties bij De Telegraaf heel anders dan nu bij het AD of het Parool?

"Ik maak gewoon nieuws. Dat voldoet aan een aantal journalistieke standaards en dat kan overal geplaatst worden – net zo goed bij De Telegraaf als bij het AD of het Parool."

Dus naar uw mening zijn Nederlandse kranten niet gekleurd?

"Jawel, maar dat ligt niet bij mij. Hoofdredacties en eindredacties maken vervolgens andere keuzes. Bijvoorbeeld door stukken op een bepaalde plek te plaatsen, stukken op een bepaalde manier op te maken, bepaalde foto’s erbij te plaatsen. Je verbaast je soms echt als je een stuk van mij ziet in het Parool en in het AD: dezelfde tekst maar een andere beleving. Al vind ik beleving echt een rotwoord – hoe je het binnenkrijgt als lezer, dat is verschillend. Maar het journalistieke handwerk is hetzelfde. Ik weet dat sommige journalisten daar anders over denken – dat je bij de Volkskrant een linkse rakker moet zijn en bij De Telegraaf een rechtse rakker – maar ik moet zeggen dat ik dat zelf nooit zo ervaren heb."

Wat is uw grootste drijfveer als u politici interviewt? Uw interesse in het inhoudelijke politieke antwoord of het behalen van een ‘nieuwtje’?

"Politici zijn allemaal door de wol geverfde mensen. Zij laten zich helemaal niks ontfutselen wat ze niet willen zeggen. Alles wat on the record gezegd wordt, is over nagedacht. En dat betekent dat je met een bandrecorder aan er feitelijk weinig nieuwswaardigs uit zal krijgen. In Den Haag gaat het om het moment dat die bandrecorder afstaat. Dat je zo’n goede band met mensen opbouwt, dat je ze een sms kan sturen of kan bellen, of even opzij kan trekken als je ze tegen het lijf loopt. Toen ik in de financiële journalistiek werkte, was het heel moeilijk om telefoonnummers te krijgen van bijvoorbeeld bestuursvoorzitters van beursgenoteerde bedrijven. Daar was ik jaren mee bezig. Op mijn eerste dinsdag in Den Haag kwam Pechtold op me af en zei: ‘hee, jij bent van De Telegraaf, je bent nieuw, hier is mijn nummer’. En toen dacht ik: oh, dat gaat super makkelijk hier, wat fijn. Maar al snel leerde ik dat het daar helemaal niet om gaat. Die nummers staan allemaal in mijn telefoon. Maar het gaat om de dingen die ze jou niet willen vertellen, en dat je daar achter komt door een band op te bouwen met politici en de mensen om hen heen. Ik zeg altijd: ik kan je maar één keer naaien."

Wat bedoelt u daarmee?

"Dat is puur door pragmatisme ingegeven. Ik kan wel allemaal dingen op gaan schrijven die sensatie opleveren, maar uiteindelijk heb je dan één stuk en de rest van de vier jaar dat iemand in de Kamer zit, krijg je niks meer. En daarmee zeg ik niet dat journalisten en politici allemaal uit elkaars hand eten."

binnenhofDe vlogs van Edwin van der Aa zijn precies wat je veel ziet op social media © AD

Maar wanneer publiceert u dan wel iets enorm kritisch?

"Als het aan de drie dingen voldoet die ik eerder beschreef. En het dus politiek relevant is. Politici zijn net mensen en doen ook dingen als vreemdgaan. Maar ik voel me niet geroepen, ook al weet ik het, om daarover te schrijven. Het heeft niks te maken met het politiek functioneren van die politicus. Behalve als het Kees van der Staaij zou zijn, want dan ga je vraag 2 – is het relevant? – met ja beantwoorden."

Over het privéleven van politici gesproken, denkt u dat in die zeventien jaar dat u in de journalistiek werkt, het politieke nieuws zich meer is gaan richten op personen dan op inhoud?

"Ik denk dat mensen wel minder van het privéleven van Ruud Lubbers wisten dan van Jesse Klaver, ja. Maar ook omdat Jesse Klaver zelf op Twitter een foto zet van hem in zijn eikeltjespyjama voor de tv, met zijn vrouw naast hem. Dus politici doen dat ook deels zelf."

Komt dit o.a. door de toenemende rol van social media in de politiek?

"Ja, ik werk daar zelf ook aan mee."

Ja, uw vlogs (genaamd @Binnenhof, red.) zijn precies wat je veel ziet op social media: kort en het gaat over ‘leuke dingetjes’ over politici in plaats van harde politieke feiten.

"Ja klopt, over de persoonlijke kant van politici. En dat versterkt inderdaad in principe de persoonlijkheidscultus om politici."

Is dat iets slechts?

"Ik vind het helemaal niet erg, zolang je er niet in verzandt. Ik wil geen Rutger worden. Ik ga niet vragen wat je gisteravond hebt gedaan, zeg maar. Maar op het moment dat er een scholenstaking is, is het leuk om aan politici te vragen hoe zij het doen met de opvang van de kinderen. Het zijn namelijk net mensen."

Waarom is AD ongeveer een jaar geleden begonnen met deze rubriek?

"Uit onderzoek bleek dat onze sitekijkers graag meer video’s over politiek wilden. Geen simpele nieuwsvideo’s, maar nieuwe content. Net zoals Joost, Xander en Vincent (van de Formatievlog, red.), geven wij een nieuwe draai aan politiek. Wij denken dat je daarmee meer hits haalt, wat leidt tot meer advertenties. Dat is een belangrijk verdienmodel aan het worden bij de krant."

Heeft de krant dat nodig om boven water te blijven?

"We moeten toch op een andere manier geld gaan verdienen. Nieuws zal altijd blijven bestaan, maar de krant in zijn huidige vorm zal misschien ooit ophouden te bestaan. Mensen zijn niet meer bereid om 300 euro per jaar te betalen voor een krant, terwijl als ze hun telefoon aanzetten ze het nieuws ook al zien. Mensen denken soms dat nieuws uit de lucht komt vallen, terwijl het heel hard werken is. Het vereist heel veel manuren – ook ineffectieve manuren, zoals het aanwezig zijn in Nieuwspoort."

Het nieuws gaat tegenwoordig ook constant door, meer dan bijvoorbeeld tien jaar geleden. Ervaart u die druk heel erg?

"Er stond vandaag iets in de Volkskrant waar ik ook mee bezig was."

En dan denkt u: shit?

"En dan denk je shit, ja. En dan denk je: wat heb ik nog extra dat zij niet hebben? En dan zou de kans groot kunnen zijn dat ik morgen nog even mijn laptop opensla voor de maandagkrant, terwijl ik dat niet van plan was dit weekend." 

 

Contact

Uw naam
Geen naam

Uw Email
Geen (geldige) email

Bericht
Geen bericht.


Invalid Input

Opening hours

Openings hours
Leiden:
Maandag t/m vrijdag*:  10:45 - 15:15
 
The Hague: 
Maandag 10:45-15:15
Dinsdag 10:45-15:15
Woensdag 10.45-15.15
Donderdag 10.45-13:00
Vrijdag 10.45-15:15
Weekend Closed
 * Op donderdag heeft het bestuur vanaf 13:00 vergadering
On Thursdays the room is closed due weekly boardmeetings at 13:00