Privacy of veiligheid, wat geeft de doorslag?

Over een aantal dagen mogen we weer naar de stembus. Ditmaal, woensdag 21 maart, heeft iedere stemgerechtigde niet één, maar twee stemmen. Eén stem voor de gemeenteraadsverkiezingen en voor het referendum over de vernieuwde Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv). Rondom deze wet, ook wel sleepwet genaamd, ontstond veel ophef na de eerste modernisering sinds 2002. Maar wat zijn de voor- en nadelen van deze wet waar we over moeten nadenken voor we in het stemhokje onze keuze noteren.

Door Sanne van Helmondt, 15 maart 2018

De update van de Wiv zorgt voor de uitbreiding van middelen die de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) in mogen zetten. De grootste veranderingen houden in dat de inlichtingendiensten in de nieuwe wet ongericht op kabels mogen inbreken om communicatie af te tappen. In de oude wet mocht dit alleen gericht, bijvoorbeeld op een individu, plaatsvinden. Daarnaast mogen nu alle geautomatiseerde apparaten doelwit van onderzoek zijn en mag er een DNA-databank worden aangelegd, waarin iedereen terecht kan komen. De verzamelde data mogen met buitenlandse inlichtingendiensten gedeeld worden, ook als deze data niet eerst geanalyseerd zijn. Daar komt bij dat de gegevens voor drie jaar opgeslagen en onderzocht mogen worden.

Zelfcensuur of bescherming
In de nieuwe wet mogen inlichtingendiensten ongericht op kabels inbreken om communicatie af te tappen. De term sleepnet die vaak komt kijken bij deze discussie komt hieruit voort. Bij een vermoeden van dreiging mogen de diensten nu op verkenning, waardoor ze bij het zoeken naar de juiste communicatie ook informatie van overige gebruikers meeslepen. Zo is het dus mogelijk om massaal communicatie van smartphones, computers en andere online apparaten van grote groepen, ook onschuldige, individuen te onderscheppen.

De grootste kritiekpunten op het mogelijk maken van dit ‘sleepnet’ is dat de maatregel zal leiden tot zelfcensuur en het beperken van de vrijheid om afwijkende meningen te delen. Daarnaast kunnen onschuldige burgers op grote schaal gevolgd worden door de AIVD en MIVD. Tegenstanders van de vernieuwde Wiv vinden daarom dat de mogelijkheid tot een ‘sleepnet’ de privacy van burgers schendt.

Voorstanders van de vernieuwingen wijzen erop dat de veiligheidsdiensten niet zomaar gegevens van iedereen mogen aftappen. De AIVD en MIVD moeten namelijk kunnen aantonen dat het aftappen van informatie noodzakelijk is. Voordat de data binnengehaald mag worden, is er drie keer groen licht nodig.

Ten eerste moet er toestemming van de minister van Binnenlandse zaken zijn. Zodra deze het verzoek heeft goedgekeurd, moet de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) controleren of de aanvraag van de veiligheidsdienst rechtmatig is. Als het verzoek niet rechtmatig is, wordt het verworpen. Is het wel rechtmatig, dan volgt nog een extra toets. Deze wordt uitgevoerd door de al bestaande toezichthouder, de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD). Vanuit dit perspectief zijn de vernieuwingen niet een schending van de privacy, maar een bescherming van de samenleving.

Sanne sleepwet schema tweakersSchematische opzet van de Wiv 2017  © Tweakers

Geen restricties
In de nieuwe wet mogen de verzamelde gegevens voor drie jaar bewaard worden, zolang de relevantie nog niet is onderzocht. De drie jaar is een termijn die de diensten hebben voor het onderzoeken van de relevantie van de verzamelde data. In deze periode mogen de gegevens met buitenlandse diensten worden gedeeld. Hierdoor kan het zijn dat de data met buitenlandse veiligheidsdiensten worden gedeeld, zonder dat de Nederlandse diensten deze eerst zelf geanalyseerd hebben.

Het delen van de gegevens met buitenlandse diensten heeft volgens de tegenstanders meerdere pijnpunten. Eén hiervan is dat de gegevens gedeeld mogen worden met buitenlandse diensten voordat deze geanalyseerd zijn. Het kan dus zijn dat gegevens later als niet-relevant bevonden worden, maar al wel met buitenlandse diensten gedeeld zijn. Er zijn enkele eisen waaraan buitenlandse diensten moeten voldoen: een democratische inbedding van de dienst, respecteren van mensenrechten en er mag geen twijfel zijn over de betrouwbaarheid en professionaliteit.

Toch kan het zijn dat deze gegevens terecht komen in landen waar er bijvoorbeeld weinig respect voor mensenrechten is. De diensten waarmee Nederland data delen, kunnen vervolgens deze data weer met derden delen. Doordat de gegevens nog niet geanalyseerd zijn, kunnen de Nederlandse veiligheidsdiensten geen juiste inschatting maken van de gevolgen van het delen van de gegevens.

Slagvaardigheid
Een ander belangrijk punt in de discussie is het doel van de modernisering van de Wiv. De voorstanders van de vernieuwde Wiv wijzen erop dat het eigenlijk een wonder is dat Nederland een van de weinige landen is waar nog geen terroristische aanslag heeft plaatsgevonden. Zij stellen dan ook dat de vernieuwde Wiv kan bijdragen aan de bescherming tegen aanslagen.

Tegenstanders van de Wiv stellen echter dat het verzamelen van grote hoeveelheden data niet noodzakelijk is voor bescherming tegen aanslagen. Zij wijzen hierbij op het feit dat de daders van aanslagen in bijvoorbeeld Brussel en Parijs al bekend waren bij de geheime diensten. Voor het beschermen tegen aanslagen is het nodig dat de geheime diensten doelgericht en efficiënt te werk kunnen gaan. Dit volgt volgens de tegenstanders van de vernieuwde Wiv niet uit grotere hoeveelheid data ter beschikking hebben voor onderzoek, maar uit het verbeteren van de slagvaardigheid van de inlichtingendiensten.

Sanne sleepwet cartoon Biflatie© Biflatie

Signaal
Het moeilijke aan dit referendum is echter dat het zal gaan over de gehele Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. Het gaat dus over de modernisering van de hele wet, niet over specifieke discussiepunten in het bijzonder. Voor- en tegenstanders van de wet zullen het met elkaar eens zijn over de toegenomen dreiging van terroristen en digitale dreiging. Hierdoor zullen er vooral over verschillende aspecten van de wet verschillende visies bestaan. Het is dan ook lastig om in het referendum op te vangen wat de Nederlandse samenleving precies van de wet vindt. Wél zal het referendum een signaal aan de politiek geven. De regering moet immers bij een duidelijke nee-stem de wet opnieuw in overweging nemen.

Scenario’s
Uiteindelijk zal iedereen individueel de keuze moeten maken om voor of tegen te stemmen op 21 maart. Net als met andere verkiezingen is er voor dit referendum ook een kieswijzer ontwikkeld. Hier kun je aan de hand van vijf scenario’s zien waar jij zelf staat in deze discussie. Ook wordt per scenario uitgelegd wat er nu precies in de nieuwe wet staat.

Als je niet onvoorbereid de vijf scenario’s te lijf wilt gaan, is het een optie om je eerst nog verder in te lezen. Daar kan dit artikel hopelijk al bij helpen, maar er zijn meer opties. Zo geeft de Volkskrant hier in twaalf stappen uitleg over de inhoud van de nieuwe wet en wat dit betekent. Ook wordt er aangegeven waar de pijnpunten precies liggen, en wat de politieke partijen in de Tweede Kamer als standpunt innemen. Uiteindelijk zal het niet gaan om wat de politieke partijen uit Den Haag willen, maar wat de individuele stemgerechtigden het belangrijkste vinden. De kiezer is nu aan zet.


De 'sleepnetwet' uitgelegd in twaalf heldere vragen en antwoorden - De Volkskrant

www.sleepwet.nl

www.geensleepwet.nl

www.waartrekjijdegrens.nl

Een Sleepwet is noodzakelijk vandaag de dag - 27 november 2017 - The Post Online

Foto: LC.nl


 

 

Contact

Uw naam
Geen naam

Uw Email
Geen (geldige) email

Bericht
Geen bericht.


Invalid Input

Opening hours

Openings hours
Leiden:
Maandag t/m vrijdag*:  10:45 - 15:15
 
The Hague: 
Maandag 10:45-15:15
Dinsdag 10:45-15:15
Woensdag 10.45-15.15
Donderdag 10.45-13:00
Vrijdag 10.45-15:15
Weekend Closed
 * Op donderdag heeft het bestuur vanaf 13:00 vergadering
On Thursdays the room is closed due weekly boardmeetings at 13:00