VVD en integriteit: een ingewikkelde combinatie

Halbe Zijlstra is het jongste lid van de club afgetreden VVD’ers, met een wel erg duidelijk geval van leugenachtigheid. Een gebeurtenis verzinnen waarvan uiteindelijk ook de inhoud niet blijkt te kloppen, bovendien over een van de belangrijkste mensen van de wereld. Volgens sommigen gewoon een domme fout, maar voor een Nederlandse minister is de (internationale) geloofwaardigheid volledig weggevallen.

Door Floris Giltaij

Een ondernemerspartij, zo wordt de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie vaak genoemd. Veel partijleden zijn dan ook ondernemend ingesteld, wat een eervolle aanduiding lijkt. De afgelopen tijd zijn echter regelmatig gevallen van integriteitsschendingen van VVD’ers aan het licht gebracht, vaak in verband met zakelijke activiteiten van de betrokken politici. Onlangs is VVD-coryfee Robin van Linschoten veroordeeld. De voormalig staatssecretaris krijgt een celstraf opgelegd vanwege belastingfraude met zijn besloten vennootschappen, fraude waar ruim een ton mee gemoeid gaat, toch geen onbenullig administratiefoutje. Ex-voorzitter van de VVD Henry Keizer is deze zomer opgestapt, eveneens wegens fraude. Door deze recente fraudegevallen van de VVD reist de vraag: gaan politiek en ondernemen wel samen?

Een ondernemer die een steentje wil bijdragen aan het openbaar bestuur en de maatschappij. Het klinkt mooi, lief bijna. Zeker als een ondernemer al succesvol is geweest, zal het hem als politicus niet om het (overigens niet royale) salaris te doen zijn. Wel kan een dergelijk persoon waardevolle ervaring meenemen en een goede toevoeging zijn aan het bestaande politieke circuit. Het is niet verwonderlijk dat veel politici die deze stap maken, aansluiting hebben bij de VVD, bij uitstek de partij die ondernemerschap hoog in het vaandel heeft staan.

 

 

 

Tegelijkertijd is het diezelfde partij die al jarenlang de lijst aanvoert van meeste politieke schandalen en fraudezaken, de zogenoemde politieke integriteitsindex. Bij deze index, die sinds 2011 jaarlijks door journalisten van Vrij Nederland gemaakt wordt, heeft de VVD elk jaar bovenaan de lijst gestaan. De index over 2017 is vorige week gepubliceerd, met wederom de VVD als koploper. Vorig jaar waren 15 van de 46 politieke integriteitszaken afkomstig van VVD’ers, zo’n 33 procent.  

Dat is een flink aantal meer dan andere partijen. D66, CDA en de PvdA hadden er gezamenlijk 12, een behoorlijk verschil. Natuurlijk is de VVD een grote partij, maar zowel lokaal als nationaal heeft bovenstaande combinatie van partijen samen een veel grotere hoeveelheid bestuurders dan de VVD. Kortom, een pijnlijke realiteit van oververtegenwoordiging in schandalen, die binnen de VVD verafschuwt doch erkent wordt. 

Een mogelijke verklaring voor deze oververtegenwoordiging is de ondernemingsgezindheid van VVD’ers. Er zijn relatief veel ondernemers bij de VVD actief, wat voor bestuurders al snel een risico van belangenverstrengeling met zich meebrengt. Immers, een bestuurder zonder een onderneming of zakelijke belangen zal niet zo snel in een situatie van belangenverstrengeling terecht komen. Voor een bestuurder mét zakelijke belangen is dit risico veel groter, zeker gezien het feit dat een bestuurder vaak in de regio waar hij of zij bestuurder is ook zijn of haar zakelijke belangen heeft. Politiek en ondernemerschap kunnen dus schuren en een integriteitskwestie ligt op de loer op het moment dat hier niet zorgvuldig mee wordt omgegaan. 

Een sprekend voorbeeld van de integriteitsschandalen m.b.t. ondernemen is ex-VVD-voorzitter Henry Keizer. Keizer werd in 2014 gekozen als voorzitter en maakte het tot zijn topprioriteit om de integriteitsproblemen bij de VVD aan te pakken. Hij werd zelfs ‘mister integriteit’ genoemd binnen de partij en ook aan draagvlak was geen gebrek: Keizer kon het goed vinden met Mark Rutte. Toch ging het mis, toen digitaal blad Follow The Money met een verpletterend artikel kwam over het ondernemersverleden van Keizer, hij zou voor zo’n miljoen euro fraude hebben gepleegd bij een succesvolle zakendeal een aantal jaar terug. 

Mister integriteit© Joop

Het bewijs dat het wel kan, is Joost Möller. Hij bood op eigen initiatief zijn ontslag aan als raadslid toen zijn vastgoedonderneming zaken ging doen in de gemeente. Hij voorzag dat hij beleid zou moeten gaan maken dat invloed zou kunnen hebben op zijn bedrijf, en stapte op tijd op. Het is dus belangrijk te onthouden dat belangenverstrengeling niet iets is dat gewoon ‘erbij hoort’, maar uiteindelijk een keuze is.

Belangenverstrengeling door zakelijke nevenactiviteiten is niet de enige verklaring, want ook gebrek aan integriteit binnen de politiek zelf is een probleem gebleken. Dit gaat dus over integriteitszaken die niks te maken hebben met ondernemingen of zakelijke activiteiten, maar zich puur afspelen op het politieke toneel. Bijvoorbeeld het niet integer handelen in een Kamerfractie of informatie lekken uit een college van B&W, dit zijn louter politieke integriteitsschendingen. Naar aanleiding van de bonnetjesaffaire bij de ‘Teeven-deal’ zijn maar liefst vier VVD-zwaargewichten opgestapt: Teeven, Opstelten, van Miltenburg en van der Steur. Alle vier vanwege het verduisteren van informatie rondom deze deal, wat geldt als een politieke doodzonde. 

Wellicht dat het liberale gedachtegoed hierbij meespeelt. De VVD heeft van nature een sterke afkeer van regels. Gezien het individuele keuzevrijheidsbeginsel van de partij, hoort dit bij de partijcultuur. Als een individu gelooft dat er eigenlijk zo min mogelijk regels zouden moeten zijn, voelt hij zich allicht minder geroepen zich aan alle regels te houden, want hij ziet ze als onwenselijk. Dit geldt natuurlijk lang niet voor iedereen, maar kan wel deels verklaren waarom de VVD veel incidenten heeft.

266px Joost mller 1348345045Het bewijs dat het wel kan, is Joost Möller © Wikipedia

Ook de individuele belangen, die door de individualistische partijcultuur vaak de boventoon voeren, kunnen een rol spelen, bijvoorbeeld bij de misstanden rond de bonnetjesaffaire. Ieder persoon had er persoonlijk belang bij dat het bonnetje niet meer zou worden gevonden en dit belang woog klaarblijkelijk zwaarder dan het belang van integriteit en goed bestuur. Hiermee is niet gezegd dat deze bonnetjesaffaire niet bij een andere partij had kunnen gebeuren, maar feit is wel dat soortgelijke affaires bij de VVD een stuk meer voorkomen. Ook bij Halbe Zijlstra kan men zich voorstellen dat zijn verzonnen ontmoeting deels uit eigenbelang is bedacht.

Toen ik een half jaar geleden over dit onderwerp schreef, sloot ik af met: "In elk geval hebben de nieuwe sterren van de VVD weer de kans zich als integer individu te bewijzen, wie weet waar de partij dan over vier jaar staat." Die hoop ga ik nu niet meer uitspreken. Wel is mijn vertrouwen in de Nederlandse democratie versterkt. Waar in de Verenigde Staten een president met wekelijkse leugens wegkomt, ondanks kritische journalisten, hebben wij een systeem waarin dit niet wordt geaccepteerd. Laten we maar hopen dat die Nederlandse moraal fier overeind blijft staan. 


VVD-politici komen het meest in aanraking met strafrecht – 22 februari 2017 – Vrij Nederland
Dit zijn de meest spraakmakende politieke affaires van 2016 – 23 februari 2017 – Vrij Nederland
Hoe 'mister integriteit van de VVD' struikelde over omstreden deal – 18 mei 2017 – Vrij Nederland
VVD opnieuw partij met meeste integriteitschandalen – 22 februari 2017 – Eenvandaag
VVD-voorzitter onderwerpt zich aan onderzoek – 28 april 2017 – Financieel Dagblad
Geen nieuwe voorzitter voor VVD-integriteitscommissie – 3 mei 2017 – Financieel Dagblad
VVD coryfee Robin Linschoten moet twee maanden de cel in – 29 september 2017 – NRC
De VVD en integriteitskwesties: toeval of partijcultuur? – 6 mei 2017 – De Volkskrant
Foto: The Post Online
 

 

Contact

Uw naam
Geen naam

Uw Email
Geen (geldige) email

Bericht
Geen bericht.


Invalid Input

Partners

Independer
 
Autoverzekering vergelijken
 
Energie vergelijken
 
Autoverzekering
  LOGGGO

 

 

Opening hours

Openings hours
Leiden and The Hague
 
Monday 10:00-17:00
Tuesday* 10:00-17:00
Wednesday 10:00-14:30
Thursday 10:00-17:00
Friday 10:00-17:00
Weekend Closed
 
 * Op woensdag heeft het bestuur vanaf 14:30 vergadering
On Wednesday the room is closed due weekly boardmeetings at 14:30